Liquiditeitsrisico beleggen gaat over de vraag hoe snel en tegen welke prijs een belegging kan worden gekocht of verkocht. Dat klinkt technisch, maar het onderwerp is direct relevant voor inkomensbeleggers. Een fonds kan op papier een aantrekkelijke waarde en uitkering laten zien, terwijl de onderliggende beleggingen bij verkoop minder gemakkelijk verhandelbaar blijken. Vooral in onrustige markten kan dat verschil zichtbaar worden.
In dit artikel leggen we uit waardoor liquiditeitsrisico ontstaat, hoe het de prijs en fondswaardering kan beïnvloeden en waarop beleggers kunnen letten. Daarbij maken we onderscheid tussen de liquiditeit van een fonds en die van de beleggingen waarin het fonds investeert.
Wat betekent liquiditeitsrisico bij beleggen?
Liquiditeit beschrijft hoe eenvoudig een belegging kan worden verhandeld zonder dat de transactie de marktprijs sterk beïnvloedt. Een liquide belegging heeft doorgaans veel kopers en verkopers, regelmatige handel en relatief kleine verschillen tussen bied- en laatprijzen.
Bij een minder liquide belegging zijn er minder marktpartijen actief. Een verkooporder kan dan langer openstaan of alleen worden uitgevoerd tegen een lagere prijs. Het risico dat een belegger niet tijdig of niet tegen een redelijke prijs kan uitstappen, noemen we liquiditeitsrisico.
De verhandelbaarheid van beleggingen is niet constant. Een effect dat onder normale omstandigheden goed kan worden verkocht, kan tijdens plotselinge marktstress minder liquide worden. Marktpartijen worden voorzichtiger, handelsvolumes dalen en prijsverschillen lopen op.
Liquiditeitsrisico is dus niet hetzelfde als koersrisico, maar de twee kunnen elkaar versterken. Een dalende koers kan meer verkooporders uitlokken. Als daar onvoldoende kopers tegenover staan, kan de prijs verder dalen dan op basis van de onderliggende waarde verwacht zou worden.
Waardoor ontstaat beperkte verhandelbaarheid?
Beperkte verhandelbaarheid kan verschillende oorzaken hebben. Sommige zijn structureel, andere ontstaan vooral onder uitzonderlijke marktomstandigheden.
Veelvoorkomende factoren zijn:
- Een kleine markt: er zijn relatief weinig uitstaande stukken of weinig actieve beleggers.
- Beperkte handelsfrequentie: een belegging wordt niet dagelijks of slechts in lage volumes verhandeld.
- Complexiteit: kopers vinden het lastig om het instrument, de structuur of de risico's te beoordelen.
- Onzekerheid over waardering: marktpartijen kunnen terughoudend worden als actuele en betrouwbare prijsinformatie ontbreekt.
- Marktstress: bij onrust willen veel beleggers tegelijkertijd verkopen, terwijl potentiële kopers afwachten.
- Contractuele beperkingen: sommige beleggingen kennen een minimale looptijd, opzegtermijn of periodiek handelsmoment.
- Concentratie: wanneer een beperkt aantal marktpartijen het handelsvolume bepaalt, kan hun terugtrekking grote gevolgen hebben.
Illiquide beleggingen komen in uiteenlopende categorieën voor. Denk bijvoorbeeld aan niet-beursgenoteerde ondernemingen, direct vastgoed, bepaalde leningen en sommige gespecialiseerde kredietfondsen. Ook beursgenoteerde beleggingen kunnen tijdelijk illiquide worden. Een beursnotering betekent niet automatisch dat er altijd voldoende handel is.
Bied- en laatprijs
Een praktisch signaal van liquiditeit is het verschil tussen de hoogste prijs die een koper wil betalen en de laagste prijs waarvoor een verkoper wil verkopen. Dit is de bied-laatspread.
Bij actieve handel is die spread vaak relatief klein. Bij beperkte handel kan het verschil groter worden. Een belegger die direct wil verkopen, accepteert dan mogelijk een prijs die duidelijk onder de laatst getoonde koers ligt. De zichtbare koers is daardoor niet altijd de prijs waartegen een omvangrijke positie werkelijk kan worden verkocht.
Hoe beïnvloedt liquiditeitsrisico beleggen de prijs?
De prijs van een belegging wordt niet alleen bepaald door verwachte inkomsten, kwaliteit en risico, maar ook door de bereidheid van marktpartijen om te handelen. Als weinig kopers beschikbaar zijn, kan een verkoper een korting moeten accepteren. Dit wordt soms een liquiditeitskorting genoemd.
De omvang van een transactie speelt eveneens een rol. Een kleine positie kan mogelijk zonder grote prijsbeweging worden verkocht, terwijl een omvangrijke verkoop meerdere prijsniveaus in het orderboek raakt. De gemiddelde verkoopprijs kan daardoor lager zijn dan de koers die vooraf zichtbaar was.
In een rustige markt blijft dit effect soms beperkt. Tijdens marktstress kan een zichzelf versterkend proces ontstaan:
- Beleggers vragen om terugbetaling of verkopen fondsposities.
- Een fonds moet liquide middelen vrijmaken.
- Eerst worden de gemakkelijkst verhandelbare beleggingen verkocht.
- De portefeuille bevat daarna relatief meer minder liquide beleggingen.
- Verdere verkopen kunnen grotere prijsconcessies vereisen.
Hierdoor kunnen achterblijvende beleggers met een minder liquide portefeuille of met transactiekosten worden geconfronteerd. Fondsbeheerders proberen dit risico via liquiditeitsbeheer en fondsvoorwaarden te beperken, maar volledig uitsluiten is niet mogelijk.
Gedwongen verkoop
Liquiditeitsrisico wordt vooral relevant wanneer verkoop niet kan worden uitgesteld. Een fonds met voldoende kasmiddelen, gespreide kasstromen en beheersbare uitstroom heeft meer tijd om transacties zorgvuldig uit te voeren.
Bij onverwacht grote uitstroom kan een beheerder echter gedwongen zijn sneller te verkopen. Als dit samenvalt met ongunstige marktomstandigheden, kan de gerealiseerde prijs lager zijn dan de eerder berekende waarde.
Fondsliquiditeit en liquiditeit van de portefeuille
Bij een beleggingsfonds zijn er twee afzonderlijke vragen:
- Hoe vaak en onder welke voorwaarden kunnen deelnemers in- of uitstappen?
- Hoe snel kan het fonds zelf de onderliggende beleggingen verkopen?
Deze twee vormen van liquiditeit moeten bij elkaar passen. Een fonds dat dagelijkse uitstap aanbiedt, maar vooral in moeilijk verhandelbare activa belegt, kan kwetsbaar zijn wanneer veel deelnemers tegelijk willen vertrekken. Dit wordt een liquiditeitsmismatch genoemd.
Fondsliquiditeit wordt onder meer beïnvloed door handelsmomenten, verwerkingstermijnen, opzegtermijnen en eventuele bevoegdheden van de beheerder bij uitzonderlijke omstandigheden. De precieze afspraken staan doorgaans in het prospectus en de fondsvoorwaarden.
Beheerders kunnen verschillende instrumenten gebruiken om de belangen van deelnemers te beschermen. Voorbeelden zijn:
- een liquiditeitsbuffer in kas of kortlopende instrumenten;
- spreiding over beleggingen, looptijden en handelsplatformen;
- opzegtermijnen of vaste handelsmomenten;
- verrekening van transactiekosten met in- of uitstappende deelnemers;
- tijdelijke beperkingen op terugbetalingen in uitzonderlijke situaties;
- opschorting van handel wanneer een betrouwbare waardering niet mogelijk is.
Zulke maatregelen kunnen nadelig aanvoelen voor iemand die direct wil uitstappen. Ze kunnen echter ook voorkomen dat een snelle verkoop de waarde voor alle deelnemers onevenredig schaadt.
Invloed op de fondswaardering
De intrinsieke waarde van een fonds wordt berekend op basis van de waarde van de onderliggende beleggingen, verminderd met verplichtingen. Bij liquide beursgenoteerde effecten kan vaak een recente marktprijs worden gebruikt. Bij minder liquide posities is de waardering complexer.
Als een belegging weinig wordt verhandeld, kan de laatst bekende prijs verouderd zijn. Een waarderingsmodel kan dan rekening houden met vergelijkbare transacties, verwachte kasstromen, kredietkwaliteit, renteontwikkelingen en andere marktgegevens. Zo'n waardering is een onderbouwde schatting, geen direct realiseerbare verkoopprijs.
Dat kan leiden tot een verschil tussen:
- de berekende waarde: de waarde volgens de gehanteerde waarderingsmethodiek;
- de marktwaarde bij verkoop: de prijs die een koper op dat moment daadwerkelijk wil betalen;
- de uiteindelijke opbrengst: de verkoopprijs na kosten en eventuele prijsimpact.
Dit verschil hoeft niet te betekenen dat de waardering onjuist is. Het laat wel zien dat waardering en verhandelbaarheid verschillende begrippen zijn. Naarmate actuele marktinformatie schaarser wordt, neemt de onzekerheid rond de waardering doorgaans toe.
Transparantie is daarom belangrijk. Beleggers moeten kunnen begrijpen welke waarderingsmethoden worden gebruikt, hoe vaak waarderingen plaatsvinden en hoe wordt omgegaan met situaties waarin marktprijzen ontbreken.
Liquiditeitsrisico bij inkomensbeleggen
Inkomensbeleggers richten zich vaak op periodieke uitkeringen. Daardoor kan de aandacht vooral uitgaan naar dividend, rente of andere kasstromen. De bron en houdbaarheid van die uitkeringen zijn echter minstens zo belangrijk.
Een uitkering kan voortkomen uit ontvangen inkomsten, gerealiseerde resultaten of een kapitaaluitkering. Een kapitaaluitkering is geen rendement op zichzelf: het is een betaling uit het fondsvermogen en verlaagt in beginsel de waarde van de participatie met het uitgekeerde bedrag, afgezien van andere waardebewegingen.
Liquiditeitsbeheer speelt hierbij een praktische rol. Een fonds moet op het moment van uitkeren voldoende middelen beschikbaar hebben. Wanneer inkomsten en uitkeringen niet precies samenvallen, kan een kasbuffer nodig zijn. Zonder voldoende liquide middelen kan verkoop van beleggingen noodzakelijk worden, mogelijk op een ongunstig moment.
Bij GGR Income Fund beleggen we gespreid via meer dan 50 onderliggende hoog-dividendfondsen en meer dan 35 fondsbeheerders, waaronder uitsluitend voor institutionele beleggers toegankelijke fondsen. Deze spreiding kan de afhankelijkheid van één positie of beheerder beperken, maar neemt liquiditeits-, koers-, krediet- en marktrisico niet weg.
Wij kiezen er bewust voor valutarisico niet af te dekken. Dat betekent dat veranderingen in wisselkoersen de waarde en resultaten in euro's positief of negatief kunnen beïnvloeden. De doelstelling van circa 10% per jaar en de maandelijkse kapitaaluitkering zijn geen garanties. Uitkeringen en resultaten kunnen variëren, en het fondsvermogen kan dalen.
Zo beoordeel je liquiditeitsrisico beleggen
Liquiditeitsrisico beleggen vraagt om meer dan alleen kijken naar de handelsfrequentie van een fonds. Het is verstandig om ook de portefeuille, fondsvoorwaarden en waarderingsmethode te onderzoeken.
Praktische vragen zijn:
- Hoe vaak kan ik in- en uitstappen? Controleer handelsdagen, opzegtermijnen en verwerkingstijden.
- Waarin belegt het fonds? Kijk welk deel bestaat uit dagelijks verhandelbare effecten en welk deel uit minder liquide beleggingen.
- Past de uitstapmogelijkheid bij de onderliggende portefeuille? Dagelijkse verhandelbaarheid aan de buitenkant zegt weinig als de activa zelf moeilijk verkoopbaar zijn.
- Hoe wordt de intrinsieke waarde bepaald? Let op het gebruik van actuele marktprijzen, modellen en onafhankelijke controles.
- Welke maatregelen gelden bij uitzonderlijke uitstroom? Lees of het fonds transactiekosten kan doorberekenen, terugbetalingen kan beperken of handel kan opschorten.
- Hoe groot is de liquiditeitsbuffer? Beoordeel niet alleen de omvang, maar ook hoe deze wordt vastgesteld en getest.
- Hoe transparant rapporteert de beheerder? Regelmatige informatie over portefeuille, risico's en uitkeringen helpt bij een realistische beoordeling.
Houd daarnaast rekening met je eigen liquiditeitsbehoefte. Geld dat op korte termijn nodig kan zijn, past doorgaans minder goed bij beleggingen met beperkte of onzekere uitstapmogelijkheden. Een lange beleggingshorizon vermindert het risico niet, maar kan wel meer ruimte bieden om ongunstige verkoopmomenten te vermijden.
Liquiditeit verdient blijvende aandacht
Liquiditeit is ruim beschikbaar wanneer weinig beleggers haar nodig hebben, maar kan juist afnemen wanneer de behoefte het grootst is. Daarom beoordelen wij niet alleen het verwachte inkomen van beleggingen, maar ook hun verhandelbaarheid, waardering en gedrag onder minder gunstige marktomstandigheden.
Spreiding, een passende fondsstructuur en transparante rapportage kunnen bijdragen aan beheersing van liquiditeitsrisico. Ze kunnen het risico niet wegnemen. Ook een goed gespreide inkomensportefeuille kan bij marktstress in waarde dalen of tijdelijk moeilijker verhandelbaar worden.
Wil je meer weten over de werkwijze, portefeuilleopbouw en fondsvoorwaarden van GGR Income Fund? Vraag dan vrijblijvend de beschikbare fondsinformatie aan. Beleggen brengt risico's met zich mee; je kunt (een deel van) je inleg verliezen en uitkeringen en rendementen zijn niet gegarandeerd.